ابو القاسم سلطانى

309

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 2647 گل آفتاب Helianthemum nummularium ( L . ) Mill . گياهى است بوته مانند به ارتفاع تا 50 سانتيمتر از خانواده Cistaceae ، ساقه‌ها چوبى ، قابل انعطاف ، نيمه خوابيده و گسترده بر روى زمين . برگ‌ها ساده ، متقابل ، بيضوى ، نوك‌تيز ، به رنگ سبز خاكسترى ، گوشوارك‌دار به درازاى تا 3 سانتيمتر و پهناى 5 / 0 سانتيمتر ، سطح زير برگ كم‌وبيش كركدار است . گل كه از اواخر ارديبهشت تا مردادماه ظاهر مىشود داراى 5 كاسبرگ است كه 2 تا خارجى و 3 تا داخلى مىباشد . گلبرگ‌ها به تعداد 5 عدد و به درازاى 6 تا 18 ميليمتر و به رنگ زرد روشن يا كرمى ندرتا سفيد يا نارنجى مىباشند و فقط يك روز دوام دارد . پراكندگى : حاشيه جنگل‌ها ، كنار جاده‌هاى نواحى مختلف اروپا ، غرب آسيا و در ايران : گرگان كوه شاهورد ، شاهى ، چالوس ، دره تالار ، كندوان ، كلاردشت ، پل زنگوله ، دره هراز ، منجيل و آذربايجان كوه قره‌داغ است . گياه داراى گلوكوزيدى به نام هليانته موگلوكوزيد Hel ianthemoglucosid و تانن مىباشد . در سابق از گياه به عنوان قابض از داخل در خونروىهاى رحمى ، اخلاط خونى ، سل و ديسانترى و از خارج براى شستشوى زخم‌ها و التيام زخم‌هاى خونى استفاده مىشده است . Code - 2648 گل آفتاب‌گردان Helianthus annus L . گياهى است يك ساله ، ساقه افراشته با بافت اسفنجى ، به ارتفاع 3 متر حتى بيشتر ، گاهى در انتهاى ساقه منشعب ، از خانواده Compositae ، برگ‌ها منفرد ، در پائين ساقه متقابل به درازاى تا 30 سانتيمتر و پهناى تا 20 سانتيمتر ، قلبى يا تخم‌مرغى شكل ، پوشيده از كرك و داراى رگبرگ‌هاى مشخص و زياد ، كناره دندانه‌دار . كاپيتول‌ها بسيار بزرگ به قطر 10 تا 25 سانتيمتر ، پس از ظاهر شدن كامل گل‌ها حالت آويخته پيدا مىكند . بر روى نهنج 2 نوع گل داخلى لوله‌اى قهوه‌اىرنگ بيرونى زبانه‌اى و به رنگ زرد مشاهده مىشود . قطر نهنج تا 40 سانتيمتر مىرسد . ميوه فندقه ، نسبتا بزرگ ، تخم‌مرغى و داراى 2 برجستگى به رنگ بنفش مايل به سياه و مغز درون آن سفيدرنگ و داراى 45 تا 48 درصد مواد چرب و طعم مطبوع است . پراكندگى عمومى : برخى منشاء اوليه آن را كانادا و مكزيك در امريكاى شمالى و بعضى پرو در امريكاى جنوبى دانسته‌اند كه از آنجا به مكزيك و كانادا گسترش يافته است و در ساير نقاط جهان : شوروى ، آرژانتين ، هنگرى ، رومانى ، بلغارستان و هند نيز به مقدار زياد كشت مىشود . در ايران نيز به صورت كاشته شده وجود دارد .